Köy Enstitüleri ve Tasfiyenin 64. Yılı

Türkiye’nin demokratik devrimci gelişim sürecinde, özellikle eğitim alanında önemli hamlelerinden biri olan, 17 Nisan 1940 tarihinde açılan ve eğitim bakanı Hasan Ali Yücel tarafından yönetilen “Köy Enstitüleri” ABD emperyalistlerinin baskısı sonucu çıkan yasa ile 27 Ocak 1954’te kapatılmıştı.

Derinleştirilmeye çalışılan ancak işçi sınıfına sırt çevirmenin ve emperyalizm ile uzlaşmanın sonucu olarak gittikçe geriye dönen burjuva-demokratik devrimin çöküş sürecinde bir aydınlanma seferberliği hamlesi olarak gündeme gelen model bilim ve eğitim çalışmalarının yanı sıra özellikle sanat ve edebiyat alanındaki girişimleri ile dikkat çekmiştir.

Enstitü modelinde köylerde büyümüş öğrencilere klasik müzik enstrümanları ve geleneksel sazları çalması öğretiliyordu. Aşık Veysel, enstitüleri gezip öğrencilere saz çalmasını gösteriyordu. Hasanoğlan Köy Enstitüsü bu konuda en zengin enstrüman envanterine sahipti. Daha sonra açılan Hasanoğlan Yüksek Köy Enstitüsü’ndeki derslere Ankara Konservatuvarı öğretmenleri geliyordu. Köy kökenli öğrencilerden kurulu orkestralar müzik eserlerini seslendiriyordu.

Mandolin, o evre taşınması ve öğreniminin kolaylığı nedeniyle yaygınlıkla kullanılan enstrümanlardan başında geliyordu. Müzik grupları, 17 Nisan şenliklerinde, sınıfların düzenlediği etkinlik gecelerinde veya okulu ziyaret eden bir yönetici için konserler vermekteydi.

Tiyatro enstitüler için büyük önem taşıyordu. Molière’in, Sofokles’in, Gogol’ün ve Shakespeare’in klasik oyunları enstitülerde oynanmış ve büyük beğeni kazanmıştır.

Enstitülerin Tasfiyesi ve ABD Emperyalizmi

II. Dünya Savaşı’nın sonlarına doğru Sovyetler Birliği ile ilişkileri kesen “Millî Şef” İsmet İnönü’nün rotayı ABD’ye kırması ve Truman Doktrini ile ABD emperyalistlerinin maddi ve askeri desteğini gündeme getirmişti. ABD emperyalistlerinin yardım karşılığında Türkiye’de serbest seçimlere dayanan, burjuva çok partili sözde demokrasi düzeninin yerleştirilmesini şart koşması ve ardından “Köy Enstitüleri gibi Sovyet sistemine benzer uygulamalarının derhal kaldırılması” talebi işbirlikçi CHP yönetimi tarafından yoğun eleştirilere rağmen kabul edilmiş ve Köy Enstitüleri 27 Ocak 1954’te işlevsizleştirilerek tasfiye edilmiştir.

1954’te kapatıldığı döneme kadar Köy enstitülerinde 1.308 kadın ve 15.943 erkek toplam 17.251 köy öğretmeni yetişmişti.

Fakir Baykurt, Ümit Kaftancıoğlu, Talip Apaydın, Mahmut Makal, Dursun Akçam, Mehmet Başaran, Pakize Türkoğlu, Hatun Birsen Başaran gibi Türkiye’nin önde gelen toplumcu ve aydınlanmacı edebiyatçıları, yazarları ve düşünürleri bu okullarda yetişmişlerdir.

Kuram Dergisi

Diyalektik materyalist bir perspektifle, bilimsel sosyalist teorinin sınıf mücadelelerine uygulanması ve derinleştirilmesi doğrultusunda yayın çizgisini sürdüren Kuram Dergisi 2 ayda bir yayında!

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Pin It on Pinterest