Çin’de Danwei Modeli ve Liberal Saldırı

Çin’de temel üretim birimlerine Danwei denmektedir. Biçimsel açıdan 3 tür Danwei bulunur. Bunlar sanayi sektöründekiler, hizmet sektöründekiler ve idari işlerde yer alanlar olarak ayrılırlar. Kentsel işçilerin çoğunluğu Danwei tarafından istihdam edilir.

Kapitalist reformların başında, sanayi iş gücünün yüzde 42’si buralarda çalışmaktadır. Danwei çalışma birimleri sanayi üretiminin yaklaşık yüzde 75’ini üretirler. Endüstri alanındaki diğer işçiler, kentsel kolektiflerde olanlar, devlete ait işletmelerde sınırlı sözleşmeli olanlar ve kırsal sektörlerde olanlar olarak kendi içinde ayrılmaktadır.

Çin’de reel ekonomi-politiğin vazgeçilmezi olan Danwei sadece ekonomik değil, aynı zamanda siyasi ve toplumsal bir organizasyondur. Okulu bitirdikten sonra, kent gençliği için hayat boyu süren bir işyeri, sosyal güvenlik ve emeklilik olanağı sağlayan (Çin’de “Demir Pirinç-Kase” benzetmesi ile bu sosyal güvenlik kategorisi adlandırılır) bir Danwei’ye atanırdı. Danwei, bekar erkekler ve kadınlar için daire ve yurt konaklama birimleri düzenlerdi. İşçilerin hayatlarının kapsamlı düzenlenmesi ve denetimi nedeniyle Danweiye minyatür toplum (Xiao shehui) adı da verildi.

Danwei, devlet yönetiminin yürütme organı olarak da işlev görürdü. Sosyalist planlı ekonomide devlet, kaynakların üretimi ve dağıtımıyla ilgili merkezi karar birimiydi ve Danweiler kazanç ve kayıplardan sorumlu değillerdi. Ancak devlet gerekli planlamalar ile onları gerekli kaynaklara ve emek gücüne tahsis ederdi. Danwei, herkesin çalıştığı, böylece sosyalistlerin sermaye birikimine katkıda bulunduğu bir yapıdaydı. Dahası, Danweiler, toplumsal süreçler üzerinde devlet denetimi birimleri idi. Ekonomik kararların politik yönü bu birimler aracılığı ile aktarılır, örneğin işçilerin işe alımı ve teşvik gibi kararları ya da kadroların eğitimini sürdürürlerdi. Komünist Parti, Danweiler ile ve bölgesel kurumlarla işbirliği yaparak işçileri eğitir, kontrol eder ve gerektiğinde yaptırımlar uygulayabilirdi. İşçiler için Danwei, sosyal korumanın yapısıydı, aynı zamanda bütün yaşamlarını kontrol ve düzenleme organıydı.

Proletaryanın diğer kesimleriyle, özellikle de tarım işçileriyle, kolektif işçilerle ve kentsel istikrarsız işçilerle karşılaştırıldığında, Danwei, işçiler avantajlı bir ekonomi ve yaşam birimiydi. Düşük ücretleri sosyal güvenlik tarafından telafi edilirdi. Ancak, şehirlerde yer alan Danweilerdeki işçiler homojen bir grup değildi. Sadece küçük bir azınlık, Çinlilerin ifadesi ile tam bir “demir çaydanlık” alabilme şansına sahipti. Bu ayrıcalıklı işçi kitleleri daha büyük danweilerde bulunuyordu. Danwei içindeki işçilerin, öncelikle kadrolar ve işçiler arasında hiyerarşisi vardı. Sürekli, geçici ve sözleşmeli işçilerlerin kendi arasında, sendika üyeleri ve sendika dışı üyeler arasında, erkeklerle kadınlar arasında, kıdemli yaşlı işçilerle daha genç işçiler arasında daha ciddi ayrımlar görülüyordu. Sosyal yardım talep edebilecek ve ömür boyu sürecek bir iş bulamayanların sayısı sınırlıydı ve bu bölünmeler aynı zamanda ücret hiyerarşisinin de temelini oluşturuyordu.

1980’lerin ortasında, kapitalist yolcuların başlattığı reformları her yerde kolaylıkla yürütemediklerine dair işaretler bulunuyordu. Direniş sadece işçilerden değil, aynı zamanda çalışma ünitelerinin bölünmesine, küçülmesine veya kaynaşmasına karşı çıkan Danwei liderlerinden de geldiği için süreçte kesintiler kendini gösteriyordu.

1997’den sonra endüstriyel reformlar ve işten çıkarmaların yoğunlaşmasıyla birlikte, çatışmaların sayısı, hükümetin işçilere, yeniden yapılanmanın uzun vadede kendileri için yararlı olacağına inandırmaya çalışmasına rağmen gittikçe arttı.

Liberal reformlar istisnasız herkesi, en başta da Danwei’nin içindeki ve dışındaki kentsel proletaryayı ve yeni bağımsız köylüleri etkiliyordu. Reformlardan önce proletarya, sınıfın en kararlı kesimi ve sosyalist Çin’in omurgası ve öncüsü olarak görülüyordu. Parti için onlar devletin “askerleri” idi. Reformlar perspektifi kökten değiştirdi. Rejim artık kent proletaryasını bir “yük” olarak görüyordu. Emekçi ve proleter devrimci sınıfsal karakterini kaybeden rejim, yeni ayrıcalıklı sınıfların elinde yaklaşık 50 yıldır verdiğini artık geri almanın yollarını düşünüyordu. Yeniden yapılanma, “toplu işten çıkarmalar, sosyal yardımların azaltılması, işçi hakları ihlalleri ve acımasız çalışma koşulları da dahil olmak üzere işçilere karşı şiddetli tedbirler süreçte kendini gösterecektir.

Hassard, 1997’de tüm kentsel hane halklarının yüzde 39’unun gelir kaybı yaşadığını bildirmektedir. Bu durum çoğunlukla sefalet, sağlık harcamaları, eğitim masrafları ve gıda tüketim faturaları konusundaki endişeler anlamına geliyordu.

Devletin kararlılıkla izlediği liberal politikalarda ısrar çizgisi ile birlikte işçiler kendilerini “devlet tarafından ötekileştirilmiş” ve “dışlanmış” hissetmeye başlayacaktır. (Solinger 2002: 304; 2004: 52, 55). Göçmen işçilerin çoğunun aksine, kent proletaryasının sosyal ve ekonomik durumu hızla “aşağı doğru gidiyordu.” (Solinger 2004: 58).

Danwei modelinin zayıflaması ve süreçle birlikte büyük oranda kapatılması devlet kontrolünü kentsel işçilerin hayatları üzerinde azaltmasına rağmen, bu durum serbest piyasanın hayalini kurduğu gibi açıkta kalan işçilerin daha fazla kendi kaderini tayin etmesine yol açmayacaktır.

Çin’de işçilerin hayatları artık doğrudan hayatta kalabilmek için, en azından küçük bir gelir bulma zorunluluğu ile belirlenmektedir. Devlet yardımları, akrabalar, gayri resmi meslekler (genellikle aile üyeleri aracılığıyla), esnek ya da “gizli” istihdam olmak üzere farklı kaynaklara başvurmak zorunda kalırlar.

Sosyal Meydaya Paylaş!

Kuram Dergisi

Diyalektik ve tarihsel maddeci bir perspektifle, bilimsel sosyalist teorinin ülkemizdeki ve dünyadaki sınıf mücadelelerine uygulanması ve derinleştirilmesi doğrultusunda yayın çizgisini sürdüren Kuram Dergisi 2 ayda bir yayında!

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir